Bitkileri Çoğaltma Yöntemleri

Bir bitkiyi çoğaltmak, bahçecilikte insanın kendine en çok güvendiği andır. Elinizde beğendiğiniz bir sardunya, komşunuzdan aldığınız bir dal ya da geçen yıl tohuma kaçmış bir fesleğen varsa, aslında yeni bitkiler için gereken her şey zaten avucunuzun içindedir. Çoğaltma; hem masrafı düşürür hem de bahçenizde iyi tutan, iklime alışmış türleri artırmanızı sağlar.

Üç temel yol var: kesme (çelik) ile, bölme ile ve tohum ile. Hangisini seçeceğiniz bitkinin yapısına ve elinizdeki zamana bağlı. Aşağıda her yöntemin nasıl işlediğini, hangi noktada tıkanma yaşandığını ve pratikte neye dikkat etmek gerektiğini sırayla ele alıyoruz.

Kesme (Çelik) ile Çoğaltma

Bitki çoğaltma kesme yöntemi, ana bitkiden alınan bir parçanın kendi köklerini geliştirmesine dayanır. Elde ettiğiniz bitki, ana bitkinin birebir kopyasıdır; yaprak rengi, çiçek formu, büyüme alışkanlığı aynı kalır. Sardunya, fesleğen, nane, biberiye, defne, ortanca, begonya, sukulentlerin çoğu bu yolla kolayca çoğalır.

Doğru dalı seçmek ve kesim tekniği

Çelik alacağınız dalın ne çok genç ne de odunlaşmış olması gerekir; parmaklarınız arasında hafifçe büküldüğünde esneyen, ama kırılmayan sürgünler idealdir. Çiçekli veya tomurcuklu dallar tercih edilmez, çünkü bitkinin enerjisi köke değil çiçeğe gider.

• 8–12 cm uzunluğunda, üzerinde en az üç boğum (yaprak çıkış noktası) bulunan bir parça alın.
• Kesimi keskin bir makas veya maketle bıçağıyla, boğumun hemen altından yapın. Ezik kesikler çürümeye davetiye çıkarır.
• Alt kısımdaki yaprakları temizleyin, üstte iki-üç yaprak bırakın. Büyük yaprakları yarıdan kesip küçültmek buharlaşmayı azaltır.
• Aletlerinizi her bitki arasında silin; hastalıkların en hızlı yayıldığı yer budama makasıdır.

Yumuşak gövdeli bitkilerde ilkbahar ve yaz başı, yarı odunsu türlerde yaz sonu, tamamen odunlaşmış dallarda ise sonbahar-kış dönemi uygundur. Kışa hazırlık sırasında yaptığınız budamalardan çıkan sağlıklı dalları çöpe atmak yerine çelik olarak değerlendirebilirsiniz.

Köklendirme ortamı ve nem dengesi

Köklendirme ortamı besin değil, havalanma ve nem istikrarı sağlamalıdır. Perlit, kaba kum, hindistan cevizi torfu veya bunların karışımı iyi çalışır. Ağır bahçe toprağı bu aşamada su tutup çürüme yapar; toprak hazırlığıyla ilgili bilgileriniz burada işinize yarar, ama çelik için daha gevşek bir karışım kurun.

Çeliği ortama batırmadan önce bir çubukla delik açın, sonra yerleştirip çevresini hafifçe sıkıştırın. Saksıyı şeffaf bir poşetle ya da kesilmiş pet şişeyle örterek mini sera etkisi yaratabilirsiniz; ancak günde birkaç dakika havalandırmayı ihmal etmeyin. Doğrudan güneş yerine parlak gölge tercih edilir. Ortamı sürekli nemli ama su birikmeyecek şekilde tutun.

Suda köklendirme ve sık yapılan hatalar

Nane, sarmaşık, deve tabanı, difenbahya gibi türler bir bardak suda da kök verir. Suyu iki-üç günde bir değiştirin, gövdenin sadece alt kısmı suda kalsın. Suda gelişen kökler daha kırılgan olur; bu yüzden kökler 3–4 cm olduğunda toprağa alıp ilk hafta nemi biraz yüksek tutmak gerekir.

En yaygın hatalar şunlar: çeliği sürekli çekip kök kontrolü yapmak, aşırı sulamak, gübre vermek ve fazla sayıda yaprak bırakmak. Köklenmemiş bir çelik besin alamaz, dolayısıyla bitki besleyicilerini bu aşamada kullanmak fayda değil zarar getirir. İlk gübreyi yeni sürgün göründükten sonra, çok seyreltik biçimde verin.

Bölme ve Tohum ile Çoğaltma

Kesme her bitkide işlemez. Öbek halinde büyüyen çok yıllıklar ile tohumdan hızla gelişen tek yıllıklar için başka iki yol devreye girer.

Kök bölme: öbekleri ayırmak

Süsen, hosta, gündüzsefası, yaban mersini otları, bambu benzeri sazlar, aloe ve birçok salon bitkisi kökten çoğalır. Bitkiyi topraktan çıkarın, kök topağını suyla hafifçe yıkayarak yapıyı görün, sonra elle ya da temiz bir bıçakla her parçada hem kök hem sürgün kalacak biçimde ayırın. Üç-beş sürgünlü parçalar, tek sürgünlü parçalara göre çok daha hızlı toparlanır.

En uygun zaman, bitkinin dinlenmeye geçtiği ya da yeni uyandığı dönemdir: çiçeklenme ortasında bölünen bitki uzun süre durgun kalır. Bölme, aynı zamanda kalabalıklaşmış öbekleri seyreltmenin ve bahçede yer açmanın da yolu; sıklık yönetimi konusundaki yaklaşımınızı burada birlikte düşünmek mantıklı olur.

Tohumla çoğaltma

Tohum, en ucuz ve en çeşitli yöntem. Sebze bahçesi kuranlar için zaten temel yol. Tohumları hafif, elenmiş bir harca yüzeye yakın ekin; genel kural, tohum çapının iki-üç katı derinlik. Çimlenene kadar nemi eşit tutun, filizler çıktığında ışığı artırın. Işığı yetersiz kalan fideler uzayıp incelir ve sonra düzelmez.

Tohumdan gelen bitki